Gaan we nu voor- of achteruit?

Afgelopen maandag kopten de kranten dat de “broedvogel weer op de weg terug is”. Sinds 1990 is het aantal “broedende paartjes” landelijk met 28% toegenomen. Bij 92 soorten is er sprake van een toename, daar tegenover staat een afname bij 83 soorten.
In moeras- en zoetwatergebieden is er toename met bijna een factor drie, terwijl er op het boerenland een afname van 45% te zien is. Ook in de stad is er een afname, waarbij het grote aantal versteende tuintjes als oorzaak wordt genoemd.

En vervolgens ging ik een stukje rechter zitten, want ook de duinen werden genoemd. Met 19 soorten gaat het hier bergafwaarts, ze zijn de afgelopen drie decennia met 40% afgenomen. Als bron werd genoemd het CBS en Sovon. Op de site van Sovon  kan ik vreemd genoeg hier niets over vinden. Dan maar zoeken bij het CBS. Daar wordt je ook niet heel veel wijzer van. Het is wel duidelijk dat met “duinen” meer specifiek bedoeld wordt “open duinen”, dus een binnenduinrandbos als de Pan van Persijn moet ik buiten beschouwing laten. Maar een duinlandschap bestaat uit veel meer dan alleen “kaal” grijs duin zonder struiken waar mos en lage vegetatie domineert. Bij het CBS wordt ook gesproken over 19 typische duinsoorten, maar welke dat zijn….? Er worden er slechts drie genoemd: Paapje, Grauwe Klauwier en de Kleine Barmsijs. Het Paapje was met 10 paar bij ons vertegenwoordigd in 1990, de Kleine Barmsijs had één nest, de Gauwe Klauwier kwam allang niet meer voor bij ons.

Berkheide bestaat uit een combinatie van verschillende landschapselementen, die ik grofweg in 3 typen benoem.
1. Door de waterwinning zijn er veel plassen met open water en moerasvegetaties, vergelijkbaar met water/moeras elders in Nederland met een aantal vogelsoorten die daar afhankelijk van zijn (met alle moeilijkheden van dien). Zie de tabel hieronder.
Het totaal aantal vogels is afgenomen, van 792 in 1990 naar 749 in 2020.  Het aantal soorten is iets toegenomen, van 24 naar 26.  14 soorten zijn in aantal vooruit gegaan, tegen 18 soorten die in aantal zijn afgenomen.  Veel minder rooskleurig als het beeld dat geschetst wordt van water- en moerasvogels in de CBS-rapportage. Hoe erg moeten we dit vinden? In 1990 waren er veel meer plassen met geïnfiltreerd rivierwater dan in 2020. Het water in deze plassen was minder voorgezuiverd, dus voedselrijker, waardoor er veel open water was met verruigde oevervegetaties. Rond 2000 vond er een grote ingreep in Berkheide plaats. Plassen maakten plaats voor vochtige duinvalleien met bijzondere vegetatie, en de plassen die overbleven waren schoner door voorfiltering, waar de Krooneend door bevoordeeld werd, maar alle andere eendensoorten gingen sterk achteruit. Er is dus sprake geweest van een keuze in het beheer, met een logische achteruitgang van water en moerasvogels.

2. Een tweede landschapselement is bos. Ook al laat je het Panbos buiten beschouwing, dan zijn er een aantal kleine bosjes verspreid door Berkheide, waar typische bosvogels te zien en te horen zijn, al is de scheiding moeilijk te bepalen met duin waar hoge struiken dominant zijn. Het gaat de bosvogels duidelijk voor de wind in Berkheide. Zowel in aantallen als aantal soorten, zie de tabel. Dit pas bij de vaststelling dat de duinen “dichtgroeien”, doordat er het oppervlak aan bomen en struiken toeneemt. Het gaat om soorten die wederom weinig specifiek voor de duinen zijn en die veelal ook te vinden zijn in een stadspark om de hoek.

3. (Half)open landschap, het landschapstype wat je het meest associeert met de duinen. Geheel open (grijs) duin tot een mozaïek van meer of minder verspreid staande struiken met een enkele boom.

3.1 Ik heb een aantal soorten geselecteerd die je door het hele land in halfopen landschap kunt vinden, dus eveneens in het stadspark om de hoek. Verrassend genoeg blijkt deze groep in soorten(aantallen) achteruit gegaan te zijn in Berkheide. Bij sommige soorten zou je dit in de lijn der verwachtingen kunnen noemen, denk aan de Ringmus, Scholekster, Patrijs, Ransuil, Veldleeuwerik. Allemaal soorten die landelijk sterk achteruit gegaan zijn, en helaas ook in de duinen. De Fazant wordt niet langer bejaagd en daarmee uitgezet. Zo is het verhaal verschillend per soort, maar het resultaat is dus een achteruitgang.

3.2 Een tweede groep soorten leven weliswaar niet exclusief in de duinen, maar hebben hier wel een duidelijk zwaartepunt in hun verspreiding. In veel gevallen vind je ze ook in andere droge, open gebieden zoals heideterreinen. Ik vermoed dat deze groep een grote overlap vertoont met de 19 soorten waar CBS over spreekt, maar nogmaals, terugvinden kan ik het niet. Dit is een groep waar de klappen vallen, want verdwijnen hier betekent dat de soort praktisch uit Nederland verdwijnt, ik noem de Tapuit, Zomertortel en Wulp. Maar ook een sterke achteruitgang van soorten die in 1990 nog behoorlijk algemeen waren is zorgelijk. Denk bijvoorbeeld aan een algemeen vogeltje als de Fitis. In 1990 hoorde je aan alle kanten de Fitis om je heen zingen, tegenwoordig is het behoorlijk stiller. Groene specht, Kneu, Koekoek hebben ook sterk moeten inleveren in Berkheide zoals hieronder te zien.

Conclusie: het maakt nogal uit naar welke soortengroepen je kijkt. Bosvogels nemen (sterk) toe, alle andere groepen nemen in meer of mindere mate af, waarbij vooral de wat meer specifieke duinsoorten reden tot bezorgdheid geven.

euring soort 1990 2020 water/
moeras
720 Aalscholver 218 +
11060 Blauwborst 28 +
12500 Bosrietzanger 53 19 +
12200 Cetti’s Zanger 14 +
70 Dodaars 6 22 +
1610 Grauwe Gans 28 +
1661 Grote Canadese Gans 6 +
12510 Kleine Karekiet 113 124 +
1520 Knobbelzwaan 1 2 +
1960 Krooneend 15 +
12430 Rietzanger 2 7 +
950 Roerdomp 3 +
12380 Snor 1 +
4070 Waterral 5 15 +
90 Fuut 38 6
8310 IJsvogel 1
4690 Kleine Plevier 3 1
5820 Kokmeeuw 21
1820 Krakeend 38 20
2030 Kuifeend 65 23
4290 Meerkoet 150 86
1700 Nijlgans 7 4
11370 Paapje 10
18770 Rietgors 56 21
1940 Slobeend 15
1869 Soepeend 3 2
12360 Sprinkhaanzanger 52 24
1980 Tafeleend 23 19
6150 Visdief 7
4240 Waterhoen 52 19
1860 Wilde Eend 63 22
1840 Wintertaling 8
soorten 24 26
aantallen 792 749 14+, 18-
1990 2020 bos
17170 Appelvink 1 +
14870 Boomkruiper 1 14 +
7610 Bosuil 1 +
13350 Grauwe Vliegenvanger 1 +
8760 Grote Bonte Specht 2 36 +
8870 Kleine Bonte Specht 2 +
14640 Koolmees 98 165 +
14540 Kuifmees 2 +
11870 Merel 93 153 +
14620 Pimpelmees 33 63 +
10990 Roodborst 15 36 +
13110 Tjiftjaf 31 195 +
16360 Vink 1 181 +
12770 Zwartkop 18 139 +
13080 Fluiter 1
soorten 10 14
aantallen 293 989 14+, 1-
  1990 2020 (half)open landschap,
weinig specifiek
2870 Buizerd 5 +
15390 Gaai 19 24 +
14400 Glanskop 1 6 +
16490 Groenling 4 24 +
12020 Grote Lijster 3 +
7120 Halsbandparkiet 7 +
2670 Havik 3 +
6680 Holenduif 3 4 +
7350 Kerkuil 2 +
9810 Oeverzwaluw 11 +
16530 Putter 13 +
12590 Spotvogel 1 +
14370 Staartmees 3 13 +
12760 Tuinfluiter 7 60 +
12000 Zanglijster 7 44 +
15671 Zwarte Kraai 18 31 +
15080 Wielewaal 1 1 0
10201 Witte Kwikstaart 6 6 0
9920 Boerenzwaluw 14 2
15490 Ekster 102 32
3940 Fazant 74
10840 Heggenmus 333 266
6700 Houtduif 147 46
15910 Huismus 31 27
10010 Huiszwaluw 3
15600 Kauw 27 4
4930 Kievit 15 4
3670 Patrijs 2
7670 Ransuil 3
15980 Ringmus 21
4500 Scholekster 6
15820 Spreeuw 17 7
5900 Stormmeeuw 12
3040 Torenvalk 2
5460 Tureluur 7
6840 Turkse Tortel 2 1
9760 Veldleeuwerik 2
10660 Winterkoning 190 135
5920 Zilvermeeuw 1
soorten 31 28
aantallen 1080 782 16+, 21-
1990 2020 (half)open landschap,
Duinen/
heide
12740 Braamsluiper 43 107 +
9740 Boomleeuwerik 94 +
10090 Boompieper 18 26 +
11220 Gekraagde Roodstaart 9 54 +
17100 Goudvink 2 +
12750 Grasmus 251 380 +
16634 Kleine Barmsijs 1 +
11040 Nachtegaal 171 268 +
11390 Roodborsttapuit 24 96 +
1730 Bergeend 40
3100 Boomvalk 1
13120 Fitis 705 374
10110 Graspieper 66 58
8560 Groene Specht 16 2
16600 Kneu 123 75
7240 Koekoek 21 11
11460 Tapuit 77
5410 Wulp 19
6870 Zomertortel 18
soorten 17 13
aantallen 1603 1547 9+, 10-
Totaal 3768 4067
Soorten 82 81 53+,50-

 

Eén reactie - Een reactie plaatsen
  • Gerrit van Ommering -

    Mooi overzicht Joop! Ik zal eens zoiets maken voor kavel 5a vroeger en nu, daar zijn ook enorme veranderingen opgetreden.

  • Een reactie plaatsen

    Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

    Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.

    error: Content is protected !!